گیج فشار (Pressure Gauge) یا پرشر گیج چیست؟

گیج فشار یا پرشر گیج (Pressure Gauge) یکی از مهم‌ترین تجهیزات ابزار دقیق است که برای اندازه‌گیری و نمایش فشار سیالات (گاز یا مایع) در لوله‌ها، مخازن و سیستم‌های صنعتی استفاده می‌شود.

اگر در حوزه‌های نفت و گاز، پتروشیمی، تأسیسات، آزمایشگاه‌ها، سیستم‌های هیدرولیک و پنوماتیک فعال باشی، حتماً اسم مانومتر یا گیج فشار به گوشت خورده است.

گیج فشار مقدار فشار را به‌صورت:

• عددی روی یک صفحه مدرج (آنالوگ)
  یا

• عدد دیجیتال روی نمایشگر الکترونیکی

نمایش می‌دهد تا اپراتور یا سیستم کنترلی بتواند وضعیت فرآیند را زیر نظر بگیرد.

گیج فشار چه کاری انجام می‌دهد؟

به زبان ساده، گیج فشار:

• فشار داخلی یک مخزن، خط لوله یا تجهیز را اندازه می‌گیرد

• آن را به جابجایی مکانیکی (مثلاً لوله بوردون یا دیافراگم) تبدیل می‌کند

• و در نهایت این جابجایی را به حرکت عقربه یا عدد دیجیتال تبدیل می‌کند

پرشر گیج‌ها بسته به نوع طراحی، می‌توانند فشار مطلق، نسبی (گیج)، تفاضلی یا خلا را اندازه‌گیری کنند.

قیمت گیج فشار

قیمت گیج فشار مقدار ثابتی نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• نوع گیج فشار (بوردونی، دیافراگمی، کپسولی، تفاضلی، مطلق و…)

• رنج فشار کاری

• جنس بدنه و متریال در تماس با سیال (پلاستیک، برنج، استیل، آلیاژهای خاص)

• نوع نمایشگر (آنالوگ یا دیجیتال)

• برند سازنده

• نوسانات نرخ ارز و شرایط بازار

به همین دلیل قیمت پرشر گیج تلورانس دارد و برای استعلام دقیق، بهترین روش این است که با کارشناسان فروش تماس گرفته شود تا بر اساس مدل، رنج فشار و کاربرد، قیمت روز اعلام شود.

خرید گیج فشار از دیفا

شرکت دیفا (دیباگران فرایند) از تأمین‌کنندگان و تولیدکنندگان فعال در حوزه تجهیزات ابزار دقیق و دستگاه‌های اندازه‌گیری فشار است.

ویژگی‌های خرید گیج فشار از دیفا:

• تأمین گیج فشار از برندهای معتبر بین‌المللی

• ارائه کالا با گارانتی اصالت

• مشاوره فنی برای انتخاب رنج و نوع مناسب گیج

• امکان سفارش گیج فشار خشک یا روغنی

• ارسال محصولات موجود در انبار در حدود ۷ تا ۱۰ روز کاری

• تأمین سفارشی از خارج کشور معمولاً در حدود ۱۰ تا ۱۲ هفته

برای دریافت مشاوره و استعلام قیمت، می‌توان از طریق شماره‌های درج‌شده در سایت با واحد فروش در ارتباط بود.

نکات مهم هنگام انتخاب و خرید گیج فشار

هنگام انتخاب یک پرشر گیج حرفه‌ای حتماً این موارد را در نظر بگیر:

۱. رنج فشار کاری

• حداکثر فشار کاری سیستم نباید بیشتر از ۷۵٪ رنج ماکسیمم گیج باشد.

• برای سیستم‌هایی با نوسان فشار زیاد، بهتر است حتی گیج با رنج بالاتر انتخاب شود تا آسیب نبیند.

۲. قطر صفحه (سایز مانومتر)

• صفحه بزرگ‌تر (مثلاً ۴” یا ۶”) → برای خواندن از فاصله دور یا تابلوهای کنترلی

• صفحه کوچک‌تر (۱.۵” یا ۲.۵”) → برای محل‌هایی که فضا محدود است و اپراتور نزدیک تجهیز قرار دارد

۳. رنج خلا (Vacuum Range)

اگر در سیستم فشار منفی یا خلا وجود دارد، باید گیج مناسب آن رنج انتخاب شود (مثلاً -۱ تا ۰ بار، یا رنج ترکیبی).

۴. دمای کاری

• هم دمای سیال

• هم دمای محیط
  باید در محدوده مجاز گیج باشد؛ در غیر این صورت دقت و عمر آن کاهش پیدا می‌کند.

۵. دقت گیج

دقت معمولاً به‌صورت درصدی از Span بیان می‌شود.
مثلاً دقت ۱% یعنی ±۱٪ از بازه کامل اندازه‌گیری می‌تواند خطا وجود داشته باشد. هرچه دقت کمتر (مثلاً ۰.۵٪، ۰.۲۵٪) باشد، کیفیت بالاتر است.

۶. نوع نصب و اتصال فرآیندی

• نوع رزوه: NPT، G، R و…

• محل اتصال: پایین (Bottom)، پشت وسط (Back Center)، پشت پایین، فلنج‌دار
  باید مطابق طراحی مکانیکی سیستم انتخاب شود.

کاربردهای گیج فشار

گیج فشار در تقریباً تمام صنایع فرآیندی و تأسیساتی استفاده می‌شود، از جمله:

• پالایشگاه‌ها و پتروشیمی

• نیروگاه‌ها و بویلرها

• سیستم‌های آب‌رسانی و آتش‌نشانی

• کارخانه‌های صنعتی و خطوط تولید

• سیستم‌های هیدرولیک و پنوماتیک

• آزمایشگاه‌ها و تجهیزات پزشکی

کاربرد اصلی پرشر گیج:

• اندازه‌گیری فشار مخازن، خطوط، پمپ‌ها، کمپرسورها و…

• نمایش فشار مطلق یا نسبی برای کنترل، پایش و ایمنی سیستم

انواع گیج فشار از نظر ساختمان و المان اندازه‌گیر

۱. گیج فشار بوردونی (Bourdon Tube Gauge)

رایج‌ترین نوع پرشر گیج است.

ویژگی‌ها:

• مناسب برای مایعات و گازها

• قابل استفاده در فرآیندهای تهاجمی (با انتخاب متریال مناسب)

• مناسب برای سیالات با ویسکوزیته بالا

• مقاوم در برابر بسیاری از شرایط عملیاتی

لوله بوردون با ورود فشار تمایل به باز شدن دارد و این تغییر شکل به حرکت عقربه تبدیل می‌شود.

۲. گیج فشار دیافراگمی (Diaphragm Gauge)

در این نوع از دیافراگم فلزی یا غیرفلزی برای انتقال فشار استفاده می‌شود.

ویژگی‌ها:

• مناسب برای فشارهای بالا یا سیالات آلوده / خورنده

• امکان استفاده همراه با دیافراگم سیل (Sealed Diaphragm)

• مقاوم در برابر ارتعاشات

• مناسب برای سیالات با ویسکوزیته بالا، ذرات، دوغاب و…

۳. پرشر گیج کپسولی (Capsule Gauge)

برای فشارهای پایین و محیط‌های گازی استفاده می‌شود.

ویژگی‌ها:

• مناسب برای فشارهای بسیار پایین

• دقت بالا

• استفاده از دو دیافراگم دایره‌ای متصل به هم

• دارای حفاظت در برابر فشار بیش از حد (در مدل‌های خاص)

۴. فشارسنج مطلق (Absolute Pressure Gauge)

وقتی لازم باشد فشار نسبت به خلا کامل (Zero Absolute) اندازه‌گیری شود، از گیج فشار مطلق استفاده می‌شود.

کاربردها:

• صنایع فناوری دقیق

• برخی فرآیندهای نفت و گاز

• آزمایشگاه‌ها و تجهیزات پزشکی

• کاربردهایی که تغییرات فشار جو نباید روی نتیجه تأثیر بگذارد

۵. گیج فشار تفاضلی (Differential Pressure Gauge)

برای اندازه‌گیری اختلاف فشار بین دو نقطه استفاده می‌شود.

کاربردها:

• کنترل و پایش فیلترها (قبل و بعد از فیلتر)

• اندازه‌گیری دبی به روش اختلاف فشار

• نظارت بر رسوب‌گذاری در تصفیه‌خانه‌ها

• سیستم‌های گرمایش، تهویه، بخار و گاز

انواع گیج فشار از نظر نوع فشار قابل اندازه‌گیری

در انتخاب گیج، باید مشخص کنی چه نوع فشاری را می‌خواهی اندازه بگیری:

• فشار مطلق Absolute: نسبت به خلا کامل

• فشار گیج Gauge: فشار بالای اتمسفر (رایج‌ترین نوع)

• فشار تفاضلی Differential: اختلاف فشار بین دو نقطه

• فشار ترکیبی Compound: هم فشار مثبت و هم خلا را نشان می‌دهد

• فشار Sealed: نسبت به یک فشار مرجع ثابت (مثل فشار در سطح دریا)

• فشار Vacuum: فشار کمتر از اتمسفر

انواع نمایشگر گیج فشار

۱. گیج فشار آنالوگ

• دارای صفحه مدرج، عقربه و شیشه

• رایج‌ترین نوع در صنعت

• خوانایی سریع و مناسب برای بسیاری از کاربردهای عمومی

۲. گیج فشار دیجیتال

• نمایش عددی فشار روی نمایشگر

• دقت بالاتر و گاهی دارای خروجی الکترونیکی، دیتالاگر، آلارم

• مناسب برای آزمایشگاه‌ها، کالیبراسیون و سیستم‌های دقیق

رابطه سایز صفحه و کلاس دقت گیج فشار

طبق استاندارد ASME B40.1، گیج‌های فشار از نظر دقت به کلاس‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. هرچه دقت بالاتر باشد، معمولاً سایز صفحه هم بزرگ‌تر است.

• کلاس 1A → خطای مجاز حدود ۱٪ اسپن، حداقل قطر صفحه: حدود ۱.۵ اینچ

• کلاس 2A → خطای مجاز حدود ۰.۵٪ اسپن، حداقل قطر صفحه: حدود ۲.۵ اینچ

• کلاس 3A → خطای مجاز حدود ۰.۲۵٪ اسپن، حداقل قطر صفحه: حدود ۴.۵ اینچ

برای کاربردهایی که دقت خیلی مهم است، از گیج‌های کلاس 2A یا 3A با صفحه بزرگ‌تر استفاده می‌شود.

ساختار و اجزای اصلی گیج فشار

با اینکه طراحی گیج‌ها متفاوت است، اما اغلب آن‌ها اجزای مشترکی دارند:

• بدنه یا Case

• بخش پشت بدنه

• بخش جلویی و قاب

• لوله بوردون یا دیافراگم / کپسول (المان حسگر فشار)

• مکانیزم انتقال حرکت به عقربه

• صفحه مدرج

• عقربه

• شیشه یا طلق محافظ

• حلقه دور نمایشگر (Bezel)

• پیچ‌های تنظیم و نصب

نحوه عملکرد گیج فشار (به‌طور ساده)

در پرشر گیج‌های مکانیکی (مثل بوردونی):

1. فشار سیال وارد لوله بوردون یا دیافراگم می‌شود.

2. لوله بوردون تمایل به باز شدن یا دیافراگم به سمت مقابل خم می‌شود.

3. این تغییر مکانیک از طریق اهرم‌ها و چرخ‌دنده‌ها به چرخش عقربه روی صفحه تبدیل می‌شود.

4. عقربه روی درجه‌بندی (bar، psi و…) مقدار فشار را نشان می‌دهد.

نوع نصب و اتصال گیج فشار

از نظر نوع اتصال

• رزوه‌ای نر (Male Thread) – رایج‌ترین نوع اتصال فرآیندی

• رزوه‌ای ماده (Female Thread) – برای برخی کاربردهای خاص

• فلنجی (Flanged) – برای فشارهای بالا یا نقاطی که اتصال بسیار محکم لازم است

از نظر جهت اتصال

• اتصال پایین (Bottom Connection)

  • گیج روی تجهیز یا لوله از بالا نصب می‌شود و اتصال از پایین است.

• اتصال پشت (Back Connection)

  • برای نصب روی تابلوها و صفحات، گیج از پشت متصل می‌شود و از روبه‌رو خوانده می‌شود.

انواع جنس بدنه گیج فشار

انتخاب جنس گیج فشار باید بر اساس نوع سیال و شرایط محیطی انجام شود:

• بدنه پلاستیکی

  • مناسب محیط‌های خنثی مثل آب، هوا، روغن سبک

  • اقتصادی‌تر، ولی مقاومتی کمتر نسبت به شرایط سخت

• بدنه با روکش کروم / آلیاژ معمولی

  • مناسب سیستم‌های هیدرولیک و عمومی

  • اغلب همراه با پرشدگی گلیسیرین برای کاهش ارتعاش

• بدنه استیل ضدزنگ (Stainless Steel)

  • مناسب سیالات خورنده، محیط‌های تهاجمی و شرایط سخت صنعتی

  • بیشترین مقاومت و طول عمر را دارد

استانداردهای مهم در گیج فشار

دو استاندارد مرجع در گیج‌های فشار:

• EN 837 (استاندارد اروپایی)

  • مربوط به طراحی، دقت، ایمنی و حسگرهای گیج فشار آنالوگ

• ASME (American Society of Mechanical Engineers)

  • استاندارد آمریکایی برای طراحی و عملکرد گیج فشار

  • داشتن این استاندارد نشانه قابلیت اطمینان و ایمنی بالاتر است

گیج فشار روغنی بهتر است یا گیج فشار خشک؟

گیج‌های فشار معمولاً به دو صورت استفاده می‌شوند:

• گیج خشک

• گیج روغنی (پر شده با گلیسیرین یا روغن سیلیکون)

در بسیاری از موارد، می‌توان گیج را با تزریق روغن تبدیل به گیج روغنی کرد.

مقایسه گیج فشار خشک و روغنی

اگر:

• محیط پر ارتعاش است،

• دقت برایت مهم است،

• یا گیج روی پمپ، کمپرسور یا ماشین‌آلات نصب می‌شود،

گیج روغنی انتخاب بهتری است.

ایمنی و افزایش طول عمر گیج فشار

برای اینکه گیج هم ایمن باشد هم عمر بالایی داشته باشد، این نکات مهم‌اند:

۱. انتخاب درست رنج

طبق استاندارد EN 837-2:

• حداکثر فشار کاری سیال باید کمتر از ۷۵٪ رنج گیج باشد.

• برای فشارهای متغیر و ضربه‌ای، حتی بهتر است گیجی با رنج حدود ۳۵٪ بالاتر انتخاب شود.

۲. استفاده از گیج‌های مخصوص مناطق خطرناک

در صورت استفاده با سیالات خطرناک، گازهای سمی یا محیط‌های انفجاری:

• از گیج‌هایی استفاده شود که دارای محفظه Blow-out و طراحی ایمن هستند

• در صورت افزایش فشار بیش از حد، این محفظه فشار را به سمت امن خارج می‌کند و از آسیب به اپراتور جلوگیری می‌کند.

۳. استفاده از اوریفیس محدودکننده (Orifice)

در جاهایی که فشار خیلی سریع نوسان می‌کند (مثل خروجی پمپ‌های رفت و برگشتی):

• نصب اوریفیس محدودکننده باعث کاهش نوسان،

• خوانش نرم‌تر،

• و افزایش عمر گیج می‌شود.

سوالات متداول درباره گیج فشار

۱. واحد اندازه‌گیری گیج فشار چیست؟

رایج‌ترین واحدهای فشار که روی گیج‌ها دیده می‌شود:

• bar

• psi (پوند بر اینچ مربع)

• kPa یا MPa
  در برخی کاربردهای خاص از mmHg، mH₂O، kg/cm² نیز استفاده می‌شود.

۲. زمان ارسال گیج فشار چقدر است؟

• محصولات موجود در انبار معمولاً بین ۷ تا ۱۰ روز کاری به دست مشتری می‌رسند.

• محصولاتی که باید از خارج کشور تهیه شوند، معمولاً بین ۱۰ تا ۱۲ هفته زمان نیاز دارند.

(این زمان‌ها بسته به موجودی و شرایط حمل‌ونقل قابل تغییر است.)

۳. بهترین برندهای گیج فشار کدام‌اند؟

در بازار جهانی، برندهای مختلفی در زمینه گیج فشار فعال‌اند. از معروف‌ترین آن‌ها:

• WIKA (ویکا) – یکی از شناخته‌شده‌ترین و معتبرترین برندهای گیج فشار در جهان

• در کنار آن، برندهای دیگری هم بسته به بودجه و کاربرد، قابل استفاده‌اند که شرکت دیفا می‌تواند بر اساس پروژه، مناسب‌ترین گزینه را پیشنهاد دهد.